Wereldwijd groeit in steeds meer landen het verzet tegen massatoerisme. Ook dit jaar gingen duizenden mensen in Mallorca de straat op met leuzen als ‘Mallorca is niet te koop’ en ‘Tourist go home’. Waar komt deze onvrede vandaan? En wordt de toerist terecht als schuldige aangewezen?
Mallorca is no theme park
Op een eiland met nog geen miljoen inwoners ontvangt Mallorca jaar op jaar een recordaantal aan bezoekers: van 13 miljoen in 2022, tot 14,4 in 2023 tot 15,3 in 2024.
In een open brief aan ‘de toerist’ roepen verschillende (milieu-)organisaties op om niet meer naar het eiland te komen. De reden? Overbelasting. Er is een chronisch watertekort (iedere zomer wordt het watergebruik in delen op het eiland beperkt), het verkeer zit vast, de natuur wordt steeds meer teruggedrongen, ziekenhuizen raken vol, stijgende prijzen, dalende levenskwaliteit en een woningmarkt die voor veel inwoners volledig onbereikbaar is geworden.
Sinds kort zie je langs de wegen bij Palma de Mallorca steeds meer kleine tentjes opduiken en de hoeveelheid campers groeit. Niet van vakantiegangers, maar van mensen die nergens meer terechtkunnen. Ironisch gezien, zijn het de mensen die werken in de bouw of in de horeca om de toerist te voorzien, degenen die nu zelf nergens meer kunnen wonen.
Tourist: Go home, happy
Niet iedereen is blij met de protesten. De hotelvereniging van Mallorca (FEHM) lanceerde eerder dit jaar een campagne met de slogan: “Tourist go home, happy¨ om aan toeristen duidelijk te maken dat ze wel welkom zijn. ¨We willen niet dat het toerisme de boksbal wordt van onze maatschappij¨, aldus de hotelvereniging.
De Partido Popular (PP) laat weten begrip te hebben voor de demonstraties. Toch benadrukt woordvoerder Sebastià Sagreras dat het toerisme nog altijd ‘de belangrijkste economische motor’ van de eilanden is. Het legt de verschillende belangen bloot en de spanning tussen economische afhankelijkheid en leefbaarheid van het eiland.
Tegen welke prijs?
Waar Mallorca in de jaren 70 nog een diverse economie had met industrie en landbouw, is het eiland nu zo goed als volledig afhankelijk van het toerisme. De organisaties achter de demonstraties waarschuwen: “Mallorca is een toeristische hotspot geworden, maar tegen welke prijs? Het eiland wordt uitgebuit. Buitenlandse investeerders jagen winst na, ten koste van bewoners en natuur.”
In 25 jaar steeg het aantal toeristen met 30%, terwijl de Balearen op de EU-inkomenslijst daalden van plek 48 naar 148. Hier zit een belangrijk pijnpunt: Er zijn veel toeristen, maar weinig (economische) winst voor de gemiddelde eilandbewoner, die wel met de gevolgen ervan moet leven.
Tekenend zijn andere protesten dit jaar van buschauffeurs en vliegveldmedewerkers die vragen om betere werkomstandigheden. Veel mensen die werkzaam zijn in het toerisme hebben een laag salaris, wat vaak ook nog eens seizoensgebonden is.
Is de toerist een terechte zondebok?
Als toerist kan het geen kwaad om je af te vragen of je de daadwerkelijk de plekken wilt bezoeken die al zo onder druk staan. Toch is het te eenvoudig om alle problemen bij de toerist neer te leggen.
Uiteindelijk is het aan de overheid om maatregelen te treffen. Volgens Jaume Pujol, woordvoerder van ‘Menys turisme, més vida’ (minder toerisme, meer leven), zijn er op korte termijn maatregelen mogelijk: beperk het aantal vluchten en cruiseschepen, regulatie van vakantieverhuur en stel grenzen aan de toestroom van huurauto’s. Niet de toerist, maar gebrekkig beheer is het probleem.
In de brief aan de toerist wordt weemoedig teruggeblikt op hoe het vroeger was ¨De bewoners en toeristen leefden in vrede en harmonie, omdat iedereen zijn eigen “plek” innam binnen een kwetsbare en prachtige omgeving.¨ Maar door schaalvergroting en toenemende droogte is veel industrie van vroeger op het eiland niet meer mogelijk.
De echte uitdaging ligt dieper: het herzien van het economische model op de lange termijn. Daarbij zijn effecten van het toerisme niet los te zien van de symptomen van een kapitalistisch systeem –
en wordt daar vaak door versterkt: speculatie met vastgoed, investeerders, een groeiende ongelijkheid, stijgende kosten voor levensonderhoud, een tekort een woningen en klimaatverandering. Duurzaam toerisme vraagt niet alleen om minder massatoerisme, maar ook het herdenken van de vorm en rol van de tourist in de samenleving.
Is het tij gekeerd?
Voor het eerst klinken er deze zomer andere geluiden: strandtenten waarschuwen voor een extreem rustig seizoen en in het kustplaatsje Sóller blijven terrassen leeg in het hoogseizoen. De sector wijt dit aan stijgende prijzen, extreme hitte én aan de aanhoudende protesten. Of het tij daadwerkelijk keert, en de problemen hiermee zijn verholpen, moet de tijd gaan leren.
‘Jo no tenc on estar’ oftewel ‘ik heb geen plek om te zijn’ uit een activistische theatervoorstelling in Santanyi waarbij dit schilderij live werd geschilderd.
